De Reaksie

Weet u nog waar u was op 13 januari 2026? Later zal deze vraag ongetwijfeld nog veel aan u gesteld worden, zoals enkel gebeurt bij gebeurtenissen van een dergelijke historische omvang. Voor diegenen die dit onverhoopt toch gemist hebben, het gaat hier niet om de protesten in Perzië die ook op die dag plaatsvonden. De ayatollah is jammerlijk genoeg nog altijd niet verdreven en Trump is vooralsnog niet weer een nieuwe imperialistische oorlog begonnen; we houden u op de hoogte. Het gaat hier echter om een keerpunt in de geschiedenis dat ook wel vergeleken wordt met de val van de Berlijnse Muur: de dekolonisatie van de VOC-zaal. Uiteraard was De Reaksie erbij. 

De opening van de Kartinizaal stond niet op zichzelf, maar werd gecombineerd met de nieuwjaarsborrel voor de medewerkers van de Faculteit der Geesteswetenschappen van de voormalige gemeente-universiteit van Amsterdam. Marieke de Goede gaf een welkomstwoord waarin zij aangaf dat er ondanks alle deprimerende geopolitieke ontwikkelingen in de wereld reden was voor optimisme op haar faculteit. Waar dat optimisme op gebaseerd moet zijn werd niet geheel duidelijk, want de Goede begon daarna over hoe er hard doorgewerkt wordt aan de ‘toekomstbeelden’ van de faculteit. Deze plannen voor de komende jaren kunnen geen reden zijn voor optimisme. De voorlopige plannen lijken grotendeels te bestaan uit het verheerlijken van interdisciplinariteit als eufemisme voor grootschalige bezuinigingen, maar hierover leest u uitgebreid  in Reaksie #024. Ook kondigde ze haar eigen aanstaande vertrek aan, maar het vertrek van de goede decaan de Goede kan an sich geen reden voor optimisme zijn. Dat je het als faculteit der geesteswetenschappen slechter kan treffen met een decaan die een nieuwjaarsspeech geeft, bewees Thomas Vaessens [red. van de Universiteit Utrecht] door te stellen dat zijn faculteit zich in het komende jaar zou moeten inzetten om volop samen te gaan werken met defensie. 

Het optimisme van de Goede moet misschien ook worden gezocht in de derde grote kwestie die zij aansneed. De faculteit had stappen gezet en zou in de toekomst nog meer stappen zetten voor het vergroten van de diversiteit, toegankelijkheid en inclusie. Het gezelschap was alvast best divers; veel witte mensen van verschillende leeftijden, een jongeman op krukken en een paar mensen van kleur – voornamelijk de uitgekozen kunstenaars. Ook drank was er in overvloed, waar Faber Ferrarius het van diezelfde universiteit tijdens zijn diploma-uitreiking met alcoholvrije witte wijn van de Albert Heijn moest doen, mocht het personeel al voor vier uur het ene na het andere glas alcohol nuttigen. 

Deze opening van de Kartinizaal moet volgens de Goede gezien worden als belangrijke stap in het bereiken van meer diversiteit, toegankelijkheid en inclusie. Laat er geen misverstand over bestaan, de visie van de Goede en het curatorenteam is goed doordacht, ze hebben hun tijd genomen en zijn zich er van bewust dat de dekolonisatie van de universiteit geen eindpunt kent maar een voortdurend proces is. Vooralsnog is het nieuwe doel van de ruimte om een plek voor onderwijs te bieden (hoewel ze hiervoor wel nog op zoek moeten naar nieuwe collegebankjes aangezien ‘’de voormalige zetels van het VOC-bestuur” zijn geschonken aan De Reaksie); het lesgeven over, het onderzoeken van en het leren over het koloniale verleden; en kennisdeling via de nieuwe minibibliotheek. Deze minibibliotheek bestaat uit een aantal houten boekenkasten met vooral veel loze ruimte. Deze leegte kunnen we misschien, welwillend, opvatten als: dat we nog niet alles weten en blinde vlekken hebben of simpelweg dat deze kasten nog gevuld moeten worden met toekomstig onderzoek. Welwillendheid is echter niet altijd onze sterkste kant. We kunnen dan ook niet uitsluiten dat het gebrek aan boeken te maken heeft met de obsessieve missie van Carlos Reijnen, iemand die Alette Smeulers wellicht als het type devoted warrior perpetrator zou classificeren, om de universiteit koste wat kost van haar boeken te ontdoen.

Wie heeft er immers nog boeken nodig wanneer de voormalige gemeente-universiteit haar eigen Kunstmatige Intelligentie heeft ontwikkeld?! Dit KI-systeem wordt al (on)succesvol ingezet om student-assistenten te vervangen door Melvin Wevers en door de organisatoren van de Dies Natalis om filmpjes te maken, daarmee eveneens bezuinigend op de kleine vergoeding die de creatieve student voorheen wellicht voor een dergelijk klusje zou hebben gekregen. Stuk voor stuk prachtige voorbeelden van geweldige innovatie. Veel minder logisch te verklaren is dan ook de keuze om voor de nieuwe museumbordjes in de Kartinizaal heel ouderwets niet te besparen op een officiële vertaler. Hiervoor werd namelijk een beroep gedaan op het werk van ene Richard Glass, wiens werk overigens behoorlijk op dat van ChatGTP lijkt. Blijkbaar mocht Glass óók gebruik maken van de door de gemeente universiteit zo geliefde KI-systemen. Dit leidde tot een zeer bijzonder resultaat: op alle bordjes in de nieuwe Kartinizaal staan een reeks van (taal)fouten.

Allereerst worden zo onbegrijpelijk mogelijk vertaalde zinnen onderbroken door schijnbaar willekeurig geplaatste vraagtekens. Zo wordt de holle schoorsteenmantel: ‘een podium voor onderhandelingen waar architecturale overblijfselen, sculpturale gebaren en schaduwspel het koloniale imaginaire herwerken? [sic]  door middel van de volkstaal van Wayang kulit en textielambacht’. Ook in een andere Textstelle zien we deze mysterieuze vraagtekens terugkeren: ‘Het project belicht het essentiële werk van hedendaagse kunstenaars wier praktijken? [sic] de ruimte nieuw leven inblazen en deze vullen met veelstemmige verhalen en belichaamde epistemologieën die het fundamentele geweld van het kolonialisme aan de kaak stellen.’ 

Tevens wordt er geëxperimenteerd met nieuwe betekenissen van woorden en nieuwe zinsconstructies: ‘Door middel van collaboratieve artistieke praktijk en kritische curatoriale pedagogie laat deze tentoonstelling zien hoe overgeërfde koloniale ruimtes kunnen worden herontwerpen [sic] als plekken van radicale inclusie, gelijkheid en collectieve genezing.’ Daarnaast zijn de conclusies in tekst tegelijkertijd zeer voor de hand liggend als buitengewoon vervreemdend: ‘In het midden herinterpreteert een groot textielwerk […] Het Kasteel van Batavia (1661) als een poreuze poort waar koloniale visies vervagen in een hedendaagse herinterpretatie’. Volgt u het nog? 

Veel van deze stijlfouten worden veroorzaakt door slordige leenvertalingen uit het Engels. In het stukje over de houten poppen in de zaal (de wayang kulit) staat bijvoorbeeld: ‘De ene pop, geanimeerd door een wervelend ornament en een gestileerde vrouwelijke vorm, roept het beeld op van de Indonesische vrouw als artiest, allegorie en politieke actrice […]’. In de oorspronkelijke Engelse tekst was deze ‘politieke actrice’ nog een ‘political agent’. Ook wordt het Engelse ‘imperial’ in de tekst doorlopend verkeerd vertaald: ‘once a domestic symbol of imperialist order’ wordt vertaald als ‘ooit een huishoudelijk symbool van keizerlijke orde’ en ‘Imperial Myth-Making’ als ‘Keizerlijke Mythevorming’. Zoals u ongetwijfeld wel weet, maar KI nog niet, is Nederland nooit een keizerrijk geweest maar wel degelijk een imperium. 

Toch kunnen we ook vraagtekens plaatsen bij de originele tekst in het Engels en de ideeën die hierin zijn opgenomen. Hoewel het goed bedoeld lijkt, worden hierin soms ook rare conclusies getrokken: ‘another puppet, […] traces the shifting image of femininity from colonial governance to post-authoritarian nationhood.’ Wanneer is deze tweede fase ooit aangebroken, vraagt u zich terecht af? Toen de Nederlanders verdreven werden uit de archipel in 1949 en 1962 kwam er geen einde aan het autoritarisme in Indonesië en de koloniale heerschappij over de zogenoemde buitengewesten. Het imperium werd vanaf dat moment enkel bestuurd vanuit Jakarta in plaats van uit Den Haag. Tot zover deze geschiedenisles.

Er zijn uiteraard ook andere kritische stemmen over de nieuwe Kartinizaal, niet aanwezig op de medewerkersborrel maar wel te vinden onder de SV Sowieso-leden, de Vrijmoedige Studentenpartij en op websites zoals nieuwrechts.nl. Eerder vorig jaar schreef Thomas Groot bijvoorbeeld een kritisch (en fascistisch) stuk over het verdwijnen van de VOC-zaal. Hierin betoogde hij dat het zo jammer was dat bij dit project enkel ‘buitenlanders’ betrokken waren. Dit is buiten dat het irrelevant is ook geenszins waar. Zo was onze eigen bondgenoot én eigen gastreaksionair, Hanco Jürgens, de bedenker van de nieuwe naam voor de Kartinizaal. Hoewel hij zelf in omgekeerde navolging van Arnon Grunberg een trema toevoegde aan zijn naam om Duitser over te komen, gaat hij vooralsnog door als “echte Nederlander”. Ook is een van de kunstenaars, die voor Groot doorgaat als niet-Nederlander, een vrouw met een deels Nederlandse deels Molukse achtergrond, die Nederlands spreekt met een Haarlems accent, in Nederland woont én een Nederlandse nationaliteit heeft. Bovendien waren de koloniale dialogen open voor iedereen, Groot had zich hier dus gerust bij kunnen aansluiten om “het Nederlandse perspectief” te vertegenwoordigen, maar zo vrijmoedig is hij dan ook weer niet. Het moge duidelijk zijn dat de heer Groot op onze vijandenlijst staat, toch moeten we hem op een punt gelijk geven. Of het nou komt doordat er zoveel buitenlanders bij betrokken zijn zoals Groot suggereert (de naam Richard Glass doet Groot waarschijnlijk een buitenlandse afkomst vermoeden) of dat het komt doordat Glass zijn vertaalwerk door KI liet doen, het heeft wel geresulteerd in een verloedering van de Nederlandse taal.

De voormalige gemeente-universiteit mag deze ogenschijnlijke aanval beschouwen als een handreiking en een aanbod vanuit de Redaksie om een betere vertaling aan te leveren. De Reaksie bestaat uit een team van succesvolle redakteuren, künstlers en ex-gedetineerden, die allemaal graag de Engelse tekst naar het Nederlands vertalen. Bovendien vragen wij hiervoor slechts een fractie van de vergoeding die aan Richard “ChatGPT” Glass is betaald. Wij horen het wel. 

Altijd de uwe,

De Redaksie

De standpunten van de Redaksie vertegenwoordigen niet noodzakelijk de standpunten van de Redaksie