De Reaksie

De Reaksie. Ernstig als het kan en grappig als het moet.

Vrij Nederland is niet meer wat het placht te zijn. Helemaal zeker weet ik dat natuurlijk niet, maar een sterk vermoeden heb ik wel.

Dat zit zo. Ik las afgelopen zondag 6 juli een column van podcastsjamaan Teun van de Keuken waarin hij zijn frustratie over de stand van zaken in Den Haag ventileert. De strekking was vooral dat rechts kwaadaardig is en links vleugellam, en dat we daar zo snel mogelijk iets aan moeten doen. Gelukkig heeft Van de Keuken goed opgelet op school, waar hij het belang van constructieve kritiek geleerd heeft. Hij komt namelijk met een oplossing voor al die problemen, waar geen fatsoenlijk mens het mee oneens kan zijn: ‘we moeten de opwarming van de aarde aanpakken en armoede bestrijden’. Zo geformuleerd zou zelfs Don Ceder of een andere schlemiel daar wel voor te porren zijn, en de lezers van Vrij Nederland al helemaal. Ja, zullen zij gedacht hebben, wat fijn dat deze scherpe columnist er ook zo over denkt.

Dat Van de Keuken een saaie, nietszeggende column geschreven heeft, kan ik hem moeilijk kwalijk nemen – dat is precies wat Sander Heijne [red. hoofdredacteur VN] van zijn columnisten verlangt. Ik heb vooral bezwaren tegen de zin die de titel van het stuk geworden is, ‘Dit was een van de droevigste weken uit de vaderlandse geschiedenis’. Goh… Daarmee wek je toch verwachtingen die je helemaal niet waar kunt maken? De ganse vaderlandse geschiedenis? Dat moet inderdaad wel een erg nare week geweest zijn.

Omdat Van de Keuken zelf ook wel wist dat vorige week niet de droevigste week uit onze geschiedenis was, heeft hij zijn bewering een beetje afgezwakt. Tot ‘De Allerdroevigste’ kon hij vorige week niet kronen, daarvoor was het te mooi weer. Nee, het was één van de droevigste weken.

Welke weken zouden nog meer deel uitmaken van Van de Keukens pantheon van treurnis? De week van 6 mei 2002, toen Pim Fortuyn een kogel door de kop gejaagd kreeg? Of misschien eenentwintig jaar eerder, de week van 16 februari 1981, toen minister Haars van Justitie aan de Tweede Kamer uitlegde dat het vaginaal en anaal fouilleren van Romani vluchtelingen niet alleen gerechtvaardigd, maar ook wenselijk was? Vast ook die 260 weken in de jaren veertig, toen onze regering het in Engeland in de broek deed terwijl de Duitse bezetter de Nederlandse Joden, Roma en Sinti deporteerden en vergasten?

We weten het niet, maar let wel: Van de Keuken spreekt over de hele vaderlandse geschiedenis. We mogen dus ook de genocide op de Bandanezen niet vergeten, en andere koloniale misdaden. En wat dacht u, wat dichter bij huis, van het rampjaar 1672? Dat zijn nog eens 52 weken voor op het lijstje van Van de Keuken.

Het probleem van superlatieven is hun verslavende werking. In het Nederlands, en voor zover bij mij bekend geldt hetzelfde voor alle andere talen, kan een overtreffende trap niet meer overtroffen worden. Droeviger dan droevigst krijg je het niet. De redacteuren van Vrij Nederland hebben dat probleem opgelost door daar gewoon schijt aan te hebben. In hun blad mag iedere week een nieuw historisch diepte- of hoogtepunt aangekondigd worden! Dat ze zo de Nederlandse taal uithollen en hun stukken elke urgentie ontnemen, mag een bijzaak heten.

U hoeft niet eens lang te zoeken naar andere voorbeelden. Twee dagen nadat Van de Keukens column verscheen, noemde Carel Peeters schrijfster Joan Didion in haar necrologie ‘de droevigste van Amerika’. Ik vraag me af hoe Didion met superlatieven omging. De neiging om in de overtreffende trap te spreken is namelijk eigenlijk vooral een Amerikaanse afwijking. ‘Trumpiaans’ zou Van de Keuken het misschien noemen. Maar zeg dat maar niet tegen Sander Heijne en zijn vriendjes – dit blijft tussen u en scherprechter.

De standpunten van Scherprechter zijn niet noodzakelijkerwijs representatief voor die van de Redaksie