De Reaksie

Ik laat me niet zo gauw op de stang jagen, maar christenen halen het slechtste in mij naar boven. Zeker als zo’n christen uit je meest intieme kring afkomstig is en besluit de aanval op je te openen. Ik moet bekennen dat dan mijn over het algemeen zo evenwichtige gemoedstoestand in negatieve zin geprikkeld wordt. Als trouwe lezer weet u dat mij dit recent overkomen is, in de vorm van die hatelijke, tendentieuze Reaksie #026. 

Voor de korsakovpatiënten of salonreaksionairen onder ons zal ik u kort herinneren aan het ontstaan van mijn polemiek met Maria Theresia (hierna MT). Eind 2025 schreef ik een verontwaardigde reaksie naar aanleiding van een interview met Donna Haraway in De Groene Amsterdammer. Ik betichtte Haraway ervan dat ze de meerwaarde van religie te rooskleurig voorstelde, en dat ze ‘heidenen’ (een begrip uit de contrareformatie en islamistisch Raqqa waar MT nieuw leven in geblazen heeft) een vals schuldgevoel ten aanzien van een niet bestaande god aan probeerde te praten. Ik vond dat kwalijk, omdat ik het niet geloven in metafysische fantasieën zie als een teken van (en misschien zelfs wel voorwaarde voor) beschaving. 

Nu schoot dat bij MT, die ik als collega overigens in hoog aanzien houd vanwege haar verdiensten voor De Internationale Strijd, kennelijk in het verkeerde keelgat. Ze sprong in de bres voor Haraway, en dacht dat het daarbij geestig was om mijn goede naam door de drek te sleuren. Voordat ik inhoudelijk op haar reageer, wil ik daarom graag die naam zuiveren.

Ik doel op de passage waarin MT toespelingen maakt op mijn deelname aan het kinderfeest Sint-Nicolaas, waartijdens ik me ‘in de periode 2015-2019’ verkleed zou hebben als zwarte piet. Ze verwijst daarmee naar een foto die, tot mijn spijt, rondgaat in de tutamail van het bestuur van Vrankrijk, een anarchistenhol in Amsterdam. Daar is te zien hoe ik in 2017 in de rol van Piet poseer op het schoolplein van basisschool De Glashorst in mijn geboortedorp Scherpenzeel. Ik wil daar het volgende over zeggen:

Ja, ik droeg daar zwarte schmink over mijn van nature hooguit olijfkleurige complexie. Nee, ik deed dat niet vrijwillig, en was me er zelfs niet van bewust. In alle voorgaande jaren, en de jaren daarna, heb ik namelijk telkens de goedheiligman zelf gespeeld. Dat ene jaar was Jan Puist (voormalig reaksie lid, red.), die normaal altijd Piet speelde, door een vervelend incident met kokend water frontaal volledig verminkt geraakt, waardoor ik uit naastenliefde besloot om een keer van rollen te wisselen. Toen ben ik slachtoffer geworden van een vervelende grap: ik verwachtte dat mijn gezicht pastelblauw, groen of oranje geverfd zou worden (ik geloof heilig in regenboogpiet-oplossing), maar ben zonder dat ik er erg in had door mijn oudere broer Ollo zwart geverfd. Net zoals ik nu, zonder ook maar de lichtste kwaadwillende bedoelingen, laat staan racistische intenties gehad te hebben, zwart gemaakt word. Dat er toen een foto genomen is vind ik natuurlijk hoogst onfortuinlijk, en naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van malafide opzet van één mijner vele vijanden. 

Ik neem voorts aanstoot aan het feit dat MT de lichte criminele vergrijpen van onze Künstler, en mijn protegé, zo ongenuanceerd aan het brede publiek presenteert (‘5VWO-scholier met een strafblad’). Maar dat terzijde. 

In het scherprechterlasterlijke betoog vond ik drie argumenten die me de moeite waard dunkten op in te gaan. Ten eerste haalde MT een of andere Duitser aan, die volgens haar beweert dat samenlevingen hun culturele geheugen in rituelen bewaren. Die rituelen zouden, in tegenstelling tot wat ik beweerde, voornamelijk religieus van aard zijn. Ze concludeert dat ‘het christendom niet primair als geloofssysteem [functioneert], maar als een ritueel instituut dat gemeenschap mogelijk maakt’. 

Nu heb ik in mijn oorspronkelijke reaksie al uitgelegd waarom dat geen argument voor de waarde van religie is. Er zijn voldoende rituelen die helemaal niets met religie te maken hebben. Ik schreef: ‘Als je samen wil zingen, ga je bij een koor. Daar hoef je tegenwoordig helemaal niet meer de ganse tijd Gloria in excelsis deo te zingen, want het machtige repertoire van de Beegees leent zich ook prima voor meerstemmigheid’. Dat geloof ik nog steeds. 

Wel wil ik daaraan toevoegen dat de stelling ‘een samenleving heeft rituelen nodig, het christendom biedt die rituelen nou eenmaal, dus de samenleving heeft christendom nodig’ een schoolvoorbeeld van de naturalistische drogreden is. Dat iets een bepaalde manier is, betekent immers niet dat het zo zou moeten zijn en blijven. Ik voel niet de behoefte te betwisten dat Nederland veel christelijke rituelen kent, maar zie niet in waarom we die niet zouden kunnen vervangen voor seculiere tegenhangers. Ik heb om die reden ook weinig tegen feestdagen die al hun religieuze betekenis verloren hebben. Tradities als eieren zoeken met pasen en ruziemaken met kerst zie ik als onschuldige rituelen, rituelen die geen kwaad kunnen. Een geseculariseerde versie van het offerfeest,  een beetje zoals die BBQ bij Jens Babba vorig jaar, zou ik bijvoorbeeld ook zien zitten.

Maar als linkse mensen christelijke rituelen zouden laten vallen, zou Maria Theresia vervolgens beredeneren, kunnen ‘conservatieve krachten’ er ongestoord mee aan de haal. Zo schrijft ze dat ‘door zich ver te houden van de Kerk (…) dragen linkse mensen juist bij aan datgene waar ze bang voor zijn’. Daar zit wat in, als linkse mensen zich met georganiseerde godsdienst zouden bemoeien, zouden ze het zo kunnen hervormen dat de praktijken van de kerk stroken met hun progressieve politieke agenda. De ‘linkse kerk’ zou dan niet langer tot Vrij Nederland of de VPRO beperkt hoeven te zijn, maar zou dan ook in Nunspeet kunnen staan.

Dat is allemaal leuk en aardig, totdat links zijn waarden door een samenwerking met de kerk kwijtraakt en verloochent. Neem ter vergelijking de gedachte dat als links zich distantieert van nationalisme, nazi’s het monopolie op de nationale vlag krijgen. Die gedachte had bijvoorbeeld Rob Jetten. Daarom besloot hij tijdens de afgelopen campagne van D66 als een gek met onze tricolore te lopen zwaaien. Hij heeft de verkiezingen zo gewonnen, maar is gaandeweg wel weer een stuk van het midden richting de MKB-fascisten opgeschoven. Ik kan me niet voorstellen dat MT, die zo gecharmeerd was van Jetten toen hij nog een kleine klimaatdrammer was, dat een wenselijke ontwikkeling vindt. Waarom zou bij samenwerking tussen links en de Kerk, een au fond conservatief instituut, niet hetzelfde kunnen gebeuren? 

Tot slot zette MT nog in wat ik ‘de Tijs van den Brink-troef’ noem. Religie is iets van het hart, iets van de geest, en moeten we dus niet zo kil en rationeel benaderen als die ‘onwetende’ doch ‘met de waarheid geobsedeerde’ Scherprechter. MT probeert onze polemiek te beslechten door te stellen dat ‘geloof en religie [niet gaan] over gelijk hebben’. Hierop is mijn antwoord simpel. God maakt ‘gelijk hebben’ misschien niets uit (hij kan zich dat permitteren omdat hij áltijd gelijk schijnt te hebben – zie de 19e schone naam van Allah), maar voor De Reaksie daarentegen is gelijk hebben zijn raison d’etre (zie onze statuten artikel 4lidb: ‘De Reaksie probeert geen gelijk te krijgen, maar gelijk te hebben’).

Ik heb hier nu wel alles over gezegd wat ik wilde zeggen, geloof ik. 

Uw scherprechter.