De Reaksie

Amsterdam, 9 december 2025, 

Aan de weledelgestrenge Mr. Scherprechter, amice,

De Reaksie werd, zoals u (of mag ik duzen) ongetwijfeld weet, onlangs benaderd om als vermaard stakeholder haar steun uit te spreken voor de verkiezingscampagne van een zekere Carlos van Eck.

Nu weet ik dat De Reaksie slechts tijdelijke bondgenoten kent en daarom niet geneigd is haar lot te verbinden aan welke kandidaat van welke partij dan ook. Daarnaast is deze van Eck  lid van De Activistenpartij, de grootste partij in de Centrale Studentenraad van de voormalige gemeente-universiteit van Amsterdam. Waarom heeft een dergelijke machtspoliticus überhaupt onze steun nodig? Vraagt u zich wellicht af. 

Het wonderlijke, zo u wilt het charmante, aan deze zaak is echter dat het hier gaat om een verkiezingscampagne voor een positie die niet verkozen wordt en vóór iemand die niet verkiesbaar is. Van Eck heeft zich namelijk kandidaat gesteld om voorzitter te worden van het College van Bestuur (hierna: CvB) van de voormalige gemeente-universiteit. Deze voorzitter wordt normaliter niet verkozen maar benoemd door de Raad van Toezicht (hierna: RvT). Deze voorzitter is normaal gesproken dan ook een manager gekozen uit een poule van managers door toezichthouders die zelf ook afkomstig zijn uit die poule van managers. 

Nu is het de vraag of De Reaksie veel te winnen heeft bij de door van Eck en de zijnen voorgenomen beslechting van de klassenstrijd. Dat u hier persoonlijk veel te verliezen heeft bij bijvoorbeeld verregaande nivellering staat buiten kijf en daarom begrijp ik uiteraard ook uw aarzelingen hierbij. 

Maar ook buiten uw directe belangen zit er wel een risico aan deze samenwerking. De Reaksie mag dan veel meer grass roots zijn dan het hoogmoedige Babel of het elitair-conservatieve Temps Perdu, toch zijn (zelf)benoemde intellectuelen niet veilig in de handen van zelfbenoemde marxisten. Toen Lenin aan de macht kwam met zijn bolsjewieken probeerde hij zo snel mogelijk de bourgeois geachte intellectuelen te vervangen door volgzamere door hem benoemde intellectuelen uit de arbeidersklasse. Intellectuelen werden op zijn bevel bijvoorbeeld op zogenoemde filosofenschepen gezet  en op die manier de heilstaat uit gedeporteerd. Dit werd door de opdrachtgever geduid als ‘de langdurige zuivering van de Sovjet-Unie’. Kameraad Trotski (er zijn blijkbaar nog altijd marxisten op de voormalige gemeente-universiteit die niet zoveel ophebben met Stalin, of die geleerd hebben dat het toch niet zo’n lieverd was, of op zijn minst dat het raar is om Stalin te bewonderen in een democratie en zich daarom trotskisten noemen) voegde daaraan toe dat de intellectuelen “slechts” werden gedeporteerd omdat ‘er geen aanleiding was om ze neer te schieten’. Buiten hun eigenzinnige gedachtevorming hadden ze blijkbaar weinig fout gedaan. Een fout die De Reaksie ook geregeld pleegt te begaan. ‘Hen langer verdragen was echter onmogelijk’ :aldus Trotski. 

De volgzame pseudo-intellectuelen van Lenins opvolger Stalin bedachten allerlei pseudowetenschappelijke theorieën die weliswaar niet klopten, maar wel in lijn waren met de ideologie. Het koloniseren van Wit-Rusland en Polen liet Stalin als genocidaire die het script volgt aanvangen door de intelligentsia van deze veroverde naties af te schieten. Of hij vanwege zijn haat tegenover intellectuelen aan het einde van zijn leven probeerde de dokters te vernietigen is niet helemaal duidelijk; dit kan ook gemotiveerd zijn door antisemitisme of door beide. 

China’s eigen stalinist verwees naar intellectuelen als ‘de stinkende oude negende [kaste]’. Hij heeft honderdduizenden van deze vermeende bourgeois-intellectuelen omgebracht omdat zij nadachten, iets waar de grote rode roerganger zelf dan weer niet in uitblonk. Het dieptepunt van de marxistische omgang met intellectuelen is misschien wel het regime van Pol Pot, onder welke mensen al vermoord werden voor intellectuele uitingen als het dragen van een bril of het spreken van een vreemde taal. Wat Paul Rosenmöller daar ook van mogen denken; dat dit geen natuurlijke bondgenoten zijn van De Reaksie moge duidelijk zijn. 

Desondanks zijn er ook zaken die vóór deze van Eck pleiten. Hij neemt het op tegen het machtige (hoewel soms juist niet bij machte zijnde) huidige CvB. Een CvB dat in het recente verleden zeker niet altijd werd geprezen door De Reaksie (zie bijvoorbeeld onder meer Reaksie #001 en Reaksie #004) en zich kenmerkt door bestuurders die geen besluiten durven te nemen. Een bestuur dat in ieder geval geen besluiten neemt die gedragen worden door studenten en medewerkers. Waarvoor zou het ook? Het CvB legt verantwoording af aan de RvT, niet aan haar ondergeschikten.

En daarin ligt, mijn beste, het belangrijkste argument verscholen waarom De Reaksie deze van Eck moet steunen. Universiteiten waren ooit na succesvolle studentenprotesten in de jaren 1960 gedemocratiseerde instellingen geworden. Helaas werd deze democratisering vervolgens in de jaren 1980, onder invloed van neoliberale tendensen, teruggedraaid. Universiteiten moesten meer geleid gaan worden als bedrijven, dien aangestuurd zouden worden door managers die zich hard moesten maken voor efficiëntie en winstmaximalisatie. Goede opleidingen zijn dan bijvoorbeeld psychologie (meer dan drieduizend aanmeldingen dit jaar aan de voormalige gemeente-universiteit) en niet Scandinavische talen (die hadden maar veertien aanmeldingen) of theaterwetenschappen (zullen er ook niet veel geweest zijn). Een bezuiniging is dan snel in de maak.

Toch zijn er ook andere afwegingen te maken. Aan welke studies hebben de maatschappij en de wetenschap behoefte? Moet je wel samenwerkingen aangaan met landen en bedrijven die een gevaar vormen voor de universele mensenrechten? Ja, want deze instellingen hebben vaak veel geld en werken doorgaans bijzonder efficiënt. Daar zou een gekozen bestuur een andere afweging in kunnen maken, die misschien niet geheel onwenselijk zou zijn.

Dit geldt niet enkel voor universiteiten, maar ook voor andere publieke instellingen die we ten onrechte zijn gaan leiden als bedrijven. Denk aan poppodia, bibliotheken, woningbouwverenigingen, treinmaatschappijen en andere nutsbedrijven. En zelfs voor volledig private instellingen zou het beter zijn om af te zien van een ondemocratische bestuursvorm. 

Universiteiten moeten niet geleid worden als bedrijven. Bedrijven moeten meer geleid worden als democratische instellingen, zeker als het geen echte bedrijven zijn. Democratisering verhoogt de betrokkenheid van de medewerkers.

Daarom, amice, vraag ik u of De Reaksie haar steun kan uitspreken voor de verkiezingscampagne van Carlos van Eck voor voorzitter van het CvB. 

Totus tuus, 

Graaf Macula 

De standpunten van Graaf Macula zijn niet noodzakelijkerwijs representatief voor die van de Redaksie